Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΛΙΛΙΘ

Του ΤΖΟΡΤΖ ΜΑΚΝΤΟΝΑΛΝΤ
Τα περισσότερα αλλά και τα βασικότερα στοιχεία της καταγωγής του μυθολογικού συμβόλου της Αίλιθ
βρίσκονται στο Ζοχάρ, τη Βίβλο της Λαμπρότητας, ένα παλιό εβραϊκό καβαλιστικό έργο του δέκατου
τρίτου αιώνα. Ωστόσο, με τα αρχέγονα χαρακτηριστικά του, τα χαρακτηριστικά δηλαδή του θηλυκού
όμορφου δαίμονα με τα μακριά μαύρα μαλλιά, ενυπάρχει, έστω και εν σπέρματι, στη σουμεριακή,
βαβυλωνιακή, ασσυριακή, περσική, αραβική, τευτονική και, φυσικά, εβραϊκή μυθολογία.
Στη Σουμερία, γύρω στην τρίτη χιλιετηρίδα π.Χ., αναφέρεται ως Λιλ, πνεύμα του αγέρα αλλά και
καταστροφικός άνεμος. Στους Σημίτες της Μεσοποταμίας κατονομάζεται σαφώς ως Λίλιθ. Αργότερα η
ονομασία αυτή θα συνενωθεί με την εβραϊκή λέξη Layil (Λαγίλ), που σημαίνει νύχτα, και θ' αποκτήσει τα
οριστικά πλέον χαρακτηριστικά της. Γίνεται ο συγκεκριμένος προαναφερθείς θηλυκός δαίμονας της νύχτας,
ο οποίος υποδουλώνει άντρες και γυναίκες που κοιμούνται μόνοι τους τους προκαλεί σεξουαλικά όνειρα,
νυχτερινούς οργασμούς και βασανιστικές ονειρώξεις. Στη Συρία, τον όγδοο αιώνα π.Χ. περίπου, η Λίλιθ,
που εδώ ονομάζεται σούκουμπους -θηλυκός δαίμονας πάντα, το αρσενικό του ονομάζεται ίνκουμπους-
ταυτίζεται με μια βρεφοκτόνο μάγισσα αποκτώντας και αυτό το χαρακτηριστικό.
Ο βασικός μύθος ωστόσο της Λίλιθ ξεκινά από τη Γραφή. Στη Γένεση Α 27 αναφέρεται: Καί έποίησεν ό
θεός τον άνθρωπον, κατ' εικόνα θεού έποίησεν αυτόν, άρρεν καί θήλυ έποίησεν αυτούς. Όπως διαπιστώνει
εύκολα κανείς, ο Αδάμ ή Aνθρωπος, αλλά και ο θεός επίσης, παρουσιάζονται εδώ ως ανδρόγυνοι. Γι' αυτό
και οι καβαλιστές υποστηρίζουν πως την ώρα που ο Ευλογημένος δημιούργησε-έπλασε τον Αδάμ, τον
πρώτο άνθρωπο, τον έπλασε ανδρόγυνο. Το πλάσμα αυτό είχε δύο φύλα και δύο όψεις, μία προς κάθε
κατεύθυνση. Αργότερα ο Ευλογημένος διαχώρισε τον Αδάμ σε δύο όντα, δίνοντας στο καθένα από μία
πλάτη. Η Λίλιθ, είναι λοιπόν, το θηλυκό μέρος του Αδάμ ή Αδαμάχ, η θηλυκή εβραϊκή λέξη για τη γη και το
χώμα, μια και το αρχικό αυτό πλάσμα φτιάχτηκε απ' αυτά τα υλικά.
Ο διαχωρισμός του ανδρόγυνου Αδάμ έγινε για να του δοθεί μία σύντροφος, γιατί η εμπειρία του από την
ενστικτώδη συμπεριφορά των ζώων του Παραδείσου, δηλαδή τη συνεύρεση του καθενός με το ταίρι του,
τον έκαναν να συνειδητοποιήσει τη μοναξιά του. Έτσι, ο θεός απέσπασε από τον Αδάμ το θηλυκό μέρος του
για να του γίνει η σύντροφος του. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, και αφού είχε πραγματοποιηθεί
ο διαχωρισμός, το ατελές προς ώρας πλάσμα Λίλιθ δέχτηκε την εωσφορική, δαιμονική επίδραση του
Σατανά, με αποτέλεσμα τα όντα που γεννούσε στη συνέχεια η Λίλιθ, μετά την ένωση της με τον Αδάμ, να
είναι διαβολικά-τερατόμορφα. Στο Ζοχάρ πάντα ο ραβίνος Συμεών δηλώνει: «Βρήκα γραμμένο σ' ένα παλιό
βιβλίο πως αυτό το θηλυκό δεν ήταν άλλο από την αρχική Λίλιθ που έμεινε μαζί του και συνέλαβε απ'
αυτόν». (Ζοχάρ I, 34B)
Στη συνέχεια, κάποια στιγμή η Λίλιθ εγκατέλειψε τον Αδάμ και κατέφυγε στις ερημιές της Ερυθράς
θάλασσας κι εκεί παντρεύτηκε με το Διάβολο. Και τότε ο Ιεχωβά δημιούργησε, με το γνωστό τρόπο, δηλαδή
απ' την πλευρά του Αδάμ, τη δεύτερη σύζυγο του, την υποτακτική Εύα. «Ή Λίλιθ, για να εκδικηθεί την
ανθρώπινη σύζυγο του Αδάμ, παρότρυνε την Εύα να δοκιμάσει τον απαγορευμένο καρπό και να συλλάβει
τον Κάιν, αδερφό και φονιά του Aβελ», σημειώνει ο Μπόρχες. Ο θεός την τιμώρησε για την εξαπάτηση της
αθώας Εύας κόβοντας τα πόδια του ερπετού, τη μορφή του οποίου είχε πάρει. Γι' αυτό, κατά μία εκδοχή, η
Λίλιθ δεν έχει χέρια και πόδια για περιπτύξεις και εναγκαλισμούς.
Μετά το αρχέγονο μυθολογικό της σχήμα, η μορφή της ποικίλλει. Μια πρώτη εκδοχή την παρουσιάζει με
σώμα ερεθιστικά όμορφης γυναίκας από το κεφάλι μέχρι τη μέση, αλλά από κει και κάτω είναι πύρινη
φλόγα. Μια άλλη εκδοχή, η συνηθέστερη, τη θέλει από τη μέση και πάνω πάντα σαγηνευτική, προκλητική
και ακαταμάχητη γυναίκα και από τη μέση και κάτω ερπετό. Στο Μεσαίωνα θα συναντηθεί ως Λίλι ή Λίλου
δεν είναι πλέον φίδι αλλά φάντασμα της νύχτας ή τέρας ή δαίμονας «που ρίχνεται σ' αυτούς που κοιμούνται
μονάχοι ή περπατούν στους έρημους δρόμους».
Η πιο διαδεδομένη παραλλαγή της είναι της γυναίκας με την υπνωτιστική ομορφιά, της οποίας όμως τα
πόδια, παρόλο που είναι καλλίγραμμα, σκεπάζονται με πυκνές, σκληρές τρίχες, ιδιομορφία για την οποία
ντρέπεται ιδιαιτέρως. Γι' αυτό και δεν τα εκθέτει ποτέ σε κοινή θέα. Όταν, όμως, κάποιος άντρας τα δει κατά
τύχη, είναι πλέον πολύ αργά γι' αυτόν.
Όπως διαφαίνεται, ουσιαστικά η Λίλιθ είναι το πρωταρχικό, αρχέγονο πρότυπο του μετέπειτα βρικόλακα,
του οποίου το μολυσμένο θανατηφόρο δάγκωμα ταξιδεύει ανάμεσα στους αιώνες. Εκτός από την επιθυμία
του αίματος, η Λίλιθ έχει ακόμη την αρρωστημένη, ανίερη συνήθεια να παρακολουθεί αόρατη ζευγάρια που
συνευρίσκονται κατά τη διάρκεια της νύχτας, με την πρόθεση να κλέψει σπέρμα απ' αυτά προκειμένου να
δημιουργήσει νέους δαίμονες. Μισεί βαθύτατα τα παιδιά των ανθρώπων και τις μητέρες τους, επειδή τα δικά
της είναι αποκρουστικά και τερατόμορφα, γι' αυτό και προσπαθεί με κάθε τρόπο να επέμβει στο μέλλον τους
ή ακόμη να τα καταστρέψει.
Ο εβραϊκός μύθος της Λίλιθ παραπέμπει στον αρχαιοελληνικό μύθο του ανδρόγυνου · επίσης δεν είναι ίσως
και άσχετος με το δαίμονα ’λην των Ελλήνων της Καπαδοκίας ή με τις πανάρχαιες εκείνες δοξασίες που
θεωρούν γενικά τον ερμαφροδιτισμό ως πρώτη μορφή του ανθρώπου. Μεταγενέστερες ιουδαϊκές
παραδόσεις ονομάζουν Λίλιν δαίμονες της νύχτας, πλάσματα αντίστοιχα με την ελληνική στρίγκλα, λάμια,
μορμώ, αελλώ και άλλα ανάλογα σκοτεινά μυθικά όντα.
Πλήθος μελετητών, συγγραφέων και ποιητών έχουν εμπνευστεί από το θρύλο της Λίλιθ. Ενδεικτικά αξίζει ν'
αναφερθούν : Τζον Έρσκιν (1508-1591), που έγραψε το Αδάμ και Εύα (Adam and Eve), ο Ρόμπερτ
Μπράουνινγκ (1812-1889), το Αδάμ, Λίλιθ και Εύα (Adam, Lilith and Eve), ο Ντάντε Γκάμπριελ Ροσέτι
(1828-1882), που έγραψε το ποίημα Το Μπουντουάρ της Εύας (Eden Bower), σύμφωνα με το οποίο η
Λίλιθ-Φίδι, γέννησε στον Αδάμ, Όντα που κουλουριάζονταν σε δάση και νερά Γιους που αστραποβολούν,
κόρες που φωσφορίζουν, ο Ανατόλ Φρανς (1844-1924), το Η Κόρη της Λίλιθ (The Daughter of Lilith), o
Τζορτζ Μπέρναρντ Σο (1856-1950), το Επιστροφή στο Μαθουσάλα (Back to Methuselah), η Μαρία Κορέλι
(1864-1924), το Η Ψυχή της Λίλιθ (The Soul of Lilith).


Επιστροφή